نداده باشد ، كه اگر واجب‌القتل شده باشد به حسب شرع بر او واجب است كه خود را غسل ميّت بدهد ، و چون او را بكشند غسل دادن به او لازم نيست و اگر بدن كسى به بدن او برسد برآن‌كس نيز غسل واجب نمىشود . امّا جايى كه هم وضو بايد ساخت و هم تيمّم بايد كرد تا نماز صحيح باشد آن وقتى است كه زن از حيض يا از نفاس پاك شده باشد يا استحاضهء كثيره يا متوسّطه داشته باشد يا شخصى مسّ ميّت كرده باشد و آنقدر آب يافت شود كه وضو را كافى باشد و بس ، پس در اين‌صورت تيمّم بدل غسل بايدكرد و وضو نيز بجا آورد تا نماز صحيح‌باشد [ 1 ] . امّا جايى كه هم غسل بايد كرد هم تيمم آن وقتى است كه يكى از آن جماعت « 1 » آن قدر آب يابد كه غسل را كافى باشد پس در اين صورت غسل بايد كرد و تيمم بدل از وضو بايد كرد تا نماز صحيح باشد [ 2 ] . امّا جايى كه به‌هيچ‌يك از وضو و غسل و تيمّم احتياج نيست آن نماز ميّت است كه احتياج به آنها ندارد ، بلكه جنب و حايض نماز ميّت مىتواند گزارد . فصل [ بطلان غسل و تيمم به آب و خاك غصبى ] به آب غصبى وضو و غسل درست نيست ، و به خاك غصبى نيز تيمّم درست نيست [ و در مكان غصبى نيز وضو و غسل و تيمّم صحيح نيست [ 3 ] « 2 » و كفش غصبى نيز

--> [ 1 ] تيمّم در اين دو صورت احوط است و وجوب آن معلوم نيست . ( تويسركانى ) * على الاحوط . ( خراسانى ) [ 2 ] على الاحوط . ( خراسانى ) [ 3 ] صحيح است اگر فضا مغصوب نباشد و مستلزم تصرّف در مكان نباشد و در كفش غصبىهم صحيح است . ( مازندرانى ) * اگر چه فضا مباح باشد و همچنين صحيح نيست وضوء و غسل هرگاه ظرف آب يا محل ريختن آب غصبى باشد ، تصرف باشد عرفاً . ( نخجوانى ) * همچنين صحيح نيست وضوء و غسل هر گاه ظرف آب يا محلّ ريختن آب غصبى باشد . ( يزدى ) ( 1 ) جماعت مذكور در مسألهء سابق . ( 2 ) در برخى از نسخه‌ها نيست .